Το «Διπλό Βιβλίο» ένα αριστούργημα στη «λογοτεχνική αφάνεια»

diplo vivlio

Αγαπούσα πάντα την Ιστορία – ήταν ο ένας μου δάσκαλος,
ο άλλος ήταν η λύπη
Δημήτρης Χατζής

Το Διπλό Βιβλίο¹ του Δημήτρη Χατζή το άκουσα πρώτη φορά από τις προτροπές φίλων που εμπιστεύομαι για το πoια βιβλία να διαβάσω και τo είχα για καιρό «στα υπόψη» αλλά κάποια στιγμή το ξέχασα. Ξαναήρθε στην επιφάνεια μέσα από τη στήλη «Μάθε παιδί μου γράμματα» του Χρίστου Χαραλαμπόπουλου στο site του sport-fm όπου έγραφε:

Αυτό, είναι ένα από τα βιβλία, τα λίγα εκείνα που σε διαμορφώνουν σαν αναγνώστη. Που εσύ είσαι το μάρμαρο και εκείνα η σμίλη η οποία σε σκάβει λίγο λίγο και σου δίνει μορφή. Το έχω σαν φυλαχτό. Από την δεύτερη έκδοση του 1977 για τα «κείμενα». Με τα λίγα που ξέρω και νιώθω, αν με ρωτούσαν για τα 10 καλύτερα βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας, θα το έβαζα πάνω πάνω αλλά είμαι προκατειλημμένος.

Αφού έψαξα και το δανείστηκα από μία φίλη ξεκίνησα να το διαβάζω και χθες το βράδυ το τελείωσα. Μετά από τέτοιες συστάσεις ήμουν από την αρχή θετικά διακείμενος αλλά αφού το τελείωσα είμαι πλέον σίγουρος ότι πρόκειται για ένα αριστούργημα της ελληνικής λογοτεχνίας που δυστυχώς στα χρόνια μας δεν έχει την προβολή που του αξίζει και βρίσκεται στη «λογοτεχνική αφάνεια».

Δεν ξέρω τι είναι αυτό που με τράβηξε περισσότερο. Ίσως να είναι ότι στις σελίδες του βρίσκεται η αγαπημένη μου πατρίδα, ο μεταπολεμικός Βόλος και οι ιστορίες του που μοιάζουν με αυτές που μου λέει ο πατέρας μου. Ίσως γιατί στις γραμμές του η πάλη των τάξεων είναι παρούσα χωρίς ξύλινη γλώσσα και μανιφέστα αλλά μέσα από τη ζωή, τα συμπεράσματα και τα αδιέξοδα των ίδιων των εργατών. Ίσως αυτή η διάχυτη ιδέα του απάτριδος που πάντα με συγκινούσε. Ίσως πάλι να είναι αυτή η επαγγελματική μου διαστροφή του φιλολόγου που μένει με το στόμα ανοιχτό μπροστά στη μαεστρία με την οποία ο Χατζής συγκρούεται με την κλασσική γραφή και σου παρουσιάζει μία αφήγηση αποδομημένη σαν θραύσματα ενός αγγείου που βρήκε ο αρχαιολόγος και τα ένωσε με κόλλα και παρά το γεγονός ότι φαίνονται οι ρωγμές του το καλλιτεχνικό του αποτέλεσμα παραμένει εξαιρετικό. Ίσως τέλος να είναι το γεγονός ότι ο τίτλος είναι πραγματικά αληθινός, το βιβλίο είναι διπλό, 2 βιβλία σε ένα, διαφορετικές ιστορίες που πλέκονται μεταξύ τους και συνθέτουν την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, είναι ένα βιβλίο γραμμένο από ένα συγγραφέα αλλά με τέσσερα χέρια και αυτό εμένα ούτως ή άλλως με τραβάει από μόνο του. Μάλλον είναι όλα αυτά μαζί και επιπλέον αυτή η στυφή γεύση στο στόμα που σου αφήνει όταν το τελειώσεις μαζί με τον κόμπο στο στομάχι που μπορεί να μην είναι ακριβώς ευχάριστα αλλά όταν τα νιώθω μετά από ένα βιβλίο ξέρω πως είναι πολύ καλό…
Ο Χατζής έχοντας βιώσει στο πετσί του ο ίδιος το αποτέλεσμα της ήττας της γενιάς του μας το παρουσιάζει καθαρό και είναι σπαρακτικό:

…τα πρόσωπά μου, αυτά τα λίγα πρόσωπα του βιβλίου μου, που τόσο τ’ αγάπησα. Δεν τα τέλειωσα, δεν τα ολοκλήρωσα το ξέρω. Είναι όλα γύρω μου απόψε και με κοιτούνε. Μια δικαίωση περιμένουν από μένα. Δεν έχω να τους τη δώσω. Το μικρό δωμάτιο της μοναξιάς μου γέμισε από τη λύπη τους. Να την πάρω απάνω μου. Όλη… Δυο γενιές νικημένες… την παίρνω.

Ταυτόχρονα όμως το διπλό βιβλίο εκτός από ένα βιβλίο της λύπης και της ήττας είναι και ένα βιβλίο που σου βάζει βαθιά στο μυαλό ότι θα υπάρχει πάντα κάπου αυτή η ρωγμή ελπίδας στο τοίχο που μας πλακώνει και μέσα από αυτή τη ρωγμή θα μπορούμε πάντα να κοιτάμε το μέλλον που είναι εκεί αρκεί εμείς να ξεκινήσουμε να ξύνουμε λίγο λίγο τη ρωγμή μέχρι να γίνει τρύπα και να περάσουμε:

Και θα τους βρούμε και θα μας βρουν. Και θα τις κάνουμε τότε μαζί τους δικές μας τις μεγάλες αυτές πολιτείες των ξένων. Σε μια καινούρια ανθρώπινη κοινωνία – του δικού μας κόσμου του σημερινού. Μες τις καινούριες κοινότητες των ανθρώπων – χωρίς τυράννους, χωρίς σωτήρες αλάθευτους. Με τη νόρμα τους, που τη θέλεις, χωρίς τους Μύλλερ. Με την τάξη τους, που αγαπάς, χωρίς ξανθές της αστυνομίας. Με τους εγκέφαλους στα πάνω πατώματα, που νά ‘ναι ο ψηλός, να ‘ναι από μας. Με την αφθονία τους – που να ‘ναι η χρήσιμη και νά ‘ναι για όλους. Και θα την φτιάξουμε έτσι και μια πατρίδα για μας – εκεί στην πατρίδα μας την Ελλάδα.

Ψάχνοντας στο ίντερνετ έμαθα ότι το βιβλίο διδάσκεται στην 3η Λυκείου στην Κύπρο ενώ αποσπάσματα του βρίσκονται και στα κείμενα της 3ης λυκείου στην Ελλάδα. Είναι για μένα από τα πιο θετικά πράγματα που έχω ακούσει τελευταία σε σχέση με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο σχολείο.
Κλείνοντας να πω ότι δεν αφιερώνω συχνά χρόνο να γράψω τις σκέψεις μου για ένα βιβλίο αλλά νομίζω ότι το Διπλό Βιβλίο αξίζει όλη την προσοχή που του έδωσα μια και αποτελεί σύμφωνα με την ταπεινή γνώμη μου μαζί με το Κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου τα 2 κορυφαία βιβλία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας και ακόμα κι αν αυτή μου η κρίση σας φαίνεται υπερβολική διαβάστε το και θα δείτε…

Σημειώσεις:

  1. Το Διπλό Βιβλίο, Δημήτρης Χατζής, εκδόσεις το Ροδακιό
  2. Το σκίτσο στην αρχή του άρθρου είναι από την έκδοση – βοήθημα στον καθηγητή του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου στην Κύπρο για τη διδασκαλία του Διπλού Βιβλίου
Advertisements
This entry was posted in books.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s