ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μία επεξεργασία που έγραψα το 2008 πάνω στο θέμα της πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση. Προφανώς η κατάσταση από τότε ως σήμερα έχει αλλάξει πολύ στην ελληνική κοινωνία. Άποψή μου είναι όμως ότι τόσο η ουσία του αιτήματος όσο και η επιχειρηματολογία ισχύουν στο ακέραιο. ανεβάζω τώρα αυτό το κείμενο γιατί το θέμα της πρόσβασης και η τραγωδία του εξεταστικού συστήματος έρχονται στην επικαιρότητα σήμερα με τραγικό τρόπο για την ψυχολογία χιλιάδων μαθητών με αφορμή το περιβόητο λάθος στο θέμα Γ4 της φυσικής στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις. Κλείνοντας αυτή τη μικρή εισαγωγή οφείλω να υπογραμμίσω ότι όταν στις μεγάλες μαθητικές κινητοποιήσεις ενάντια στο νόμο Αρσένη προβάλαμε το αίτημα για «ελεύθερη πρόσβαση» καταλάβαινα τι σήμαινε απλά για το μέλλον των συμμαθητών μου (εγώ ούτως ή άλλως ήμουν τότε 3η λυκείου και ο νόμος δε μ’ έπιανε, έδωσα στην τελευταία χρονιά με δέσμες…) σήμερα σαν εκπαιδευτικός κατανοώ στο ακέραιο τι μεγάλη ανακούφιση θα ήταν για τα παιδιά αν έμπαιναν ελευθέρα στα πανεπιστήμια. Κυρίως όμως καταλαβαίνω ότι τους γλύτωνε από μια τεράστια πίεση που όχι μόνο δεν τους βοηθά να επιλέξουν το μέλλον τους αλλά αντίθετα φυλακίζει και καταστρέφει όλη τη δημιουργικότητα και τα ταλέντα τους στο βωμό του διαβάσματος και της επιτυχίας στις εξετάσεις….

****************************

Το ζήτημα της πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση αποτελεί εδώ και καιρό αντικείμενο συζήτησης αλλά και πειραματισμών από πλευράς των κυβερνήσεων. Όλες οι «μεταρρυθμίσεις» στο χώρο της παιδείας επί της ουσίας αφορούσαν το ζήτημα της πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση. Σήμερα στα πλαίσια του «διαλόγου από μηδενική βάση» που προτείνει ο νέος υπουργός παιδείας το ζήτημα επανέρχεται στην επικαιρότητα. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι τόσο η μεταρρύθμιση Αρσένη όσο και οι σημερινές εξαγγελίες του υπουργείου παιδείας χρησιμοποιούν τον όρο «ελεύθερη πρόσβαση».

Η ελεύθερη πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση αποτελεί για πολλά χρόνια αίτημα του εκπαιδευτικού κινήματος στην Ελλάδα. Αυτός είναι και ο λόγος που τόσο η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ όσο και αυτή της ΝΔ χρησιμοποιούν τον όρο αν και στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία πρόθεση να υιοθετήσουν την ελεύθερη πρόσβαση στην ουσία της.

Η τρόπος πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση (ΑΕ) δεν είναι ζήτημα τεχνικό αλλά αποτελεί πολύ ουσιαστικό τμήμα της συνολικής αντίληψης που οφείλουμε να έχουμε για την εκπαίδευση. Ακόμα δηλαδή κι αν κάνουμε την αφαίρεση ότι εφαρμοζόταν αύριο η ελεύθερη πρόσβαση δε θα είχε καμία σχέση με αυτό που εμείς εννοούμε αν η υπόλοιπη εκπαίδευση παραμείνει ως έχει. Έτσι λοιπόν η ελεύθερη πρόσβαση είναι μόνο ένα σημείο από ένα συνολικό πλέγμα αιτημάτων που αφορούν την εκπαίδευση και δεν μπορεί να ειδωθεί απομονωμένη. Για παράδειγμα σήμερα χιλιάδες μαθητές εγκαταλείπουν το λύκειο και είτε πηγαίνουν στα ΕΠΑΛ – ΕΠΑΣ είτε πολλοί από αυτούς παίρνουν το δρόμο για την αγορά εργασίας. Για όλους αυτούς τους μαθητές η συζήτηση για την πρόσβαση στην ΑΕ δεν έχει καμία σημασία μια και δεν φτάνουν ποτέ στη 3η λυκείου για να επιλέξουν μετά και σχολή. Αν λοιπόν δεν έχουμε ένα 12χρονο υποχρεωτικό σχολείο χωρίς κανενός είδους αποκλεισμούς όπου τα παιδιά θα απολαμβάνουν μία εκπαίδευση συνολική και με συνδυασμό θεωρίας – πράξης τότε η συζήτηση για ελεύθερη πρόσβαση είναι κενή περιεχομένου.

Από την άλλη το πρόβλημα του ποιος μπαίνει, πώς μπαίνει και πού μπαίνει πρέπει να πούμε ότι ξεκινά από το γεγονός ότι στον καπιταλισμό υπάρχει ανεργία και φτώχεια πράγμα που κάνει τον ανταγωνισμό για μια θέση σε μία σχολή η οποία να παρέχει στοιχειώδη επαγγελματική αποκατάσταση και ένα σχετικά άνετο εισόδημα εξαιρετικά έντονο. Με αυτή την έννοια το αντεπιχείρημα ότι αν η πρόσβαση ήταν ελεύθερη όλοι θα πήγαιναν στην ιατρική ή τη νομική δεν έχει βάση. Σήμερα η πλειοψηφία των μαθητών δεν επιλέγει τη σχολή του με αυστηρό κριτήριο τις κλίσεις ή τα ενδιαφέροντα του αλλά με κριτήριο τη δουλεία μετά. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των παιδαγωγικών σχολών η ζήτηση των οποίων ανέβηκε κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια (μαζί και οι βάσεις των σχολών) όχι γιατί ξαφνικά οι 18χρονοι/ες λάτρεψαν μαζικά τη διδασκαλία αλλά γιατί οι δάσκαλοι είχαν γρήγορη επαγγελματική αποκατάσταση και μάλιστα στο δημόσιο που σημαίνει καλός μισθός και μονιμότητα.

Το παράδειγμα των παιδαγωγικών σχολών καταρρίπτει και άλλο ένα επιχείρημα ενάντια στην ελεύθερη πρόσβαση που λέει ότι δεν μπορεί ένας μαθητής με χαμηλή βαθμολογία  να γίνει επιστήμονας γιατί δεν έχει τα προσόντα. Η απάντηση είναι ότι τα προσόντα και οι γνώσεις δεν καθορίζονται αυστηρά από την βαθμολογία. Οι βάσεις άλλωστε των σχολών δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας αντικειμενικής επιστημονικής κλίμακας που μετράει προσόντα αλλά στην ουσία προκύπτουν ως αποτέλεσμα ενός ιδιότυπου νόμου προσφοράς και ζήτησης. Αυτό που ίσχυσε λοιπόν στις παιδαγωγικές σχόλές είναι ότι η αυξημένη ζήτηση ανέβασε τις βάσεις και όχι ότι η πρωτοβάθμια εκπαίδευση πριν από 10 χρόνια είχε ανάγκη δασκάλους με απολυτήριο λυκείου 15 ενώ σήμερα χρειάζεται απολυτήριο 18. Άλλωστε και οι μεν και οι δε φοίτησαν στην ίδια σχολή και αποφοίτησαν με τα ίδια προσόντα ανεξαρτήτως του βαθμού εισαγωγής τους.

Επιπλέον η ύπαρξη εξετάσεων για την είσοδο στην ΑΕ δεν υπάρχει γιατί πρέπει να επιλεγούν οι καλύτεροι για να σπουδάσουν. Στον καπιταλισμό τα πράγματα δεν λειτουργούν με ηθικές και αξιοκρατικές αρχές. Το σύστημα για να επιβιώσει χρειάζεται εργαζόμενους πολλών ταχυτήτων. Με αυτή την έννοια η επαγγελματική αποκατάστασή δεν είναι στενά συνδεδεμένη με την επιστημονική κατάρτιση αλλά αφορά σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες της καπιταλιστικής οικονομίας. Σήμερα πχ έχουμε στρατιές ανέργων επιστημόνων οι οποίοι σπούδασαν με το όνειρο της καλής δουλειάς. Από την άλλη διάφορα τεχνικά επαγγέλματα έχουν και περισσότερη δουλειά και καλύτερες απολαβές. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν ίσχυε το 70 και το ’80 όταν οι επιστήμονες ήταν περιζήτητοι και έβρισκαν δουλειά πριν καλά καλά τελειώσουν τις σχολές.

Ένα ακόμα στοιχείο που ενισχύει την άποψη για ελεύθερη πρόσβαση στην ΑΕ είναι και το γεγονός ότι το εξεταστικοκεντρικό σύστημα εισαγωγής εντείνει τους ταξικούς φραγμούς στην εκπαίδευση. Ειδικά σήμερα που τα πολλά και ακριβά φροντιστήρια είναι απαραίτητα για να μπει κανείς στην ΑΕ είναι δεδομένο ότι τα παιδιά από τα λαϊκά στρώματα έχουν λιγότερες πιθανότητες να σπουδάσουν και αυτό θα ενταθεί μια που ζούμε σε εποχή οικονομικής κρίσης. Από την άλλη η 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση συνδυασμένη με την ελεύθερη πρόσβαση δίνει σε όλους τη δυνατότητα να σπουδάσουν. Με λίγα λόγια εμείς είμαστε υπέρμαχοι μίας κοινωνίας που θα μπορούν να σπουδάσουν αν είναι δυνατόν όλοι και μάλιστα σε σχολές που θα ικανοποιούν τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντα τους. Με ποια λογική η εκπαίδευση θεωρείται υποχρεωτική σήμερα μέχρι τα 15 κι όχι μέχρι τα 18 ή τα 22 αν όχι με τη λογική που επιβάλλει την ύπαρξη ανειδίκευτων φτηνών εργατικών χεριών.

Όσον αφορά το επιχείρημα ότι τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να αντέξουν τον όγκο των φοιτητών αν όλοι μπούνε σε μία σχολή θεωρούμε ότι είναι απλά αστείο ειδικά. σήμερα που υπάρχουν σχολές στην περιφέρεια που υπολειτουργούν λόγω έλλειψης φοιτητών. Αλλά το είπαμε και παραπάνω δεν διεκδικούμε ελεύθερη πρόσβαση από σημερινό σχολείο στο σημερινό πανεπιστήμιο. Η θέσεις μας αφορούν τη συνολική ανατροπή της σημερινής εκπαιδευτικής πολιτικής. Έτσι λοιπόν μαζί με την ελεύθερη πρόσβαση διεκδικούμε και ένα διαφορετικό πανεπιστήμιο με σημαντική κρατική χρηματοδότηση, σύγχρονες υλικοτεχνικές υποδομές και μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό.

Όσον αφορά τώρα το τι σημαίνει πρακτικά η ελεύθερη πρόσβαση στην ΑΕ η πρότασή μας είναι μετά την δωδεκάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση κάθε μαθητής να μπαίνει στη σχολή της επιλογής του. Από κει και πέρα είναι δεδομένο ότι κάποιοι θα προχωρούν στις σπουδές τους και θα παίρνουν το πτυχίο τους και κάποιοι όχι. Αυτό δε σημαίνει ότι προτείνουμε προπαρασκευαστικό έτος σπουδών (πρόταση Βερέμη) ή κάποιο άλλο μηχανισμό κοψίματος. Στην πραγματικότητα προτείνουμε την αλλαγή και του τρόπου αξιολόγησης των φοιτητών από εξετάσεις που είναι σήμερα σε ένα σύστημα που θα περιέχει συλλογικές εργασίες και πρακτική εξάσκηση στο αντικείμενο τους. Προτείνουμε όμως το πρώτο έτος των σπουδών να είναι έτος γνωριμίας του φοιτητή με το αντικείμενο που έχει επιλέξει για σπουδές. Στη διάρκεια του έτους θα μπορεί να πειραματιστεί παρακολουθώντας διάφορες κατευθύνσεις. Στο τέλος του έτους αυτού θα μπορεί ελεύθερα να επιλέξει κάτι διαφορετικό, σε συνεννόηση με τους καθηγητές του οι οποίοι θα τον βοηθήσουν να αξιολογήσει  τις κλίσεις, τις προτιμήσεις και τις δυνατότητες του/της. Παρόλα αυτά είναι φυσικό ένα ποσοστό των φοιτητών που θα εισέρχονται στις σχολές να μην τις τελειώνει είτε γιατί το αντικείμενο δεν τους ικανοποιεί είτε γιατί τους φαίνεται δύσκολο. Για τους φοιτητές αυτούς προτείνουμε να έχουν τη δυνατότητα να εισαχθούν σε άλλη σχολή της προτίμησης τους είτε να παραμείνουν στη σχολή τους για όσα χρόνια επιθυμούν είτε την τελειώσουν είτε όχι. Εδώ βέβαια κάποιοι θα επαναφέρουν το ζήτημα των αιώνιων φοιτητών αλλά τους απαντάμε ότι αν κάποιος έχει τη φοιτητική ιδιότητα για πολλά χρόνια ή και για πάντα αυτό σε τίποτα δεν επιβαρύνει το πανεπιστήμιο αφού αυτοί οι φοιτητές χάνουν ούτως ή άλλως τα πλεονεκτήματα του φοιτητή (πάσο, σίτιση, στέγαση κτλ) και σήμερα μετά από κάποια χρόνια. Τέλος πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι προτιμούμε μία κοινωνία που όλοι οι νέοι θα έχουν πάει στο πανεπιστήμιο έστω και για 2 ή 3 χρόνια, ακόμα κι αν δεν πάρουν πτυχίο, από μία κοινωνία που τη δυνατότητα σπουδών θα την έχουν μόνο όσοι μπορούν να πληρώσουν και για τους υπόλοιπους θα υπάρχει μόνο το μέλλον της φτηνής εργασίας χωρίς δικαιώματα από τα 18 ή ακόμα και από τα 15. για να έχει ουσία η παραπάνω πρόταση χρειάζεται και άλλη μία προϋπόθεση. Αναφερόμαστε στην δωρεάν σίτιση και στέγαση των φοιτητών ειδικά όσων σπουδάζουν σε άλλες πόλεις από την κατοικία τους και φυσικά και ένα σύστημα πλατιών κρατικών υποτροφιών για τα παιδιά που προέρχονται από τα λαϊκά στρώματα.

Τέλος πρέπει να πούμε ότι δεν αιθεροβατούμε ξέρουμε πολύ καλά ότι καμία κυβέρνηση που υπηρετεί τον καπιταλισμό δεν θα εφάρμοζε στο ακέραιο μία πρόταση σαν την παραπάνω. Αλλά πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο αγώνας για μία καλύτερη εκπαίδευση είναι συνδεδεμένος με τον αγώνα για μία καλύτερη κοινωνία. Μία κοινωνία όπου τα πάντα δε θα καθορίζονται με βάση το κέρδος αλλά με βάση τις ανάγκες της κοινωνίας. Έτσι θα χρειαζόμαστε πολλούς επιστήμονες για να καλυφθούν οι πραγματικές μας ανάγκες με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ανεργία αλλά ούτε κι ανταγωνισμός για μία θέση σε μία σχολή. Ας φανταστούμε για παράδειγμα αν καλύπτονταν οι σημερινές ανάγκες του ΕΣΥ σε νοσηλευτικό προσωπικό (πάνω από 20000 κενές θέσεις στα νοσοκομεία) αν θα υπήρχαν άνεργοι νοσηλευτές. Με λίγα λόγια σε μία σχεδιασμένη οικονομία ο καθένας θα έχει τη δυνατότητα όχι απλά να σπουδάσει αυτό που θέλει αλλά και να βρει μόνιμη και σταθερή δουλειά μετά τις σπουδές του.

**************************************************

ΜΕΤΑΛΥΚΕΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ:

Υπάρχει ένα ζήτημα που πηγαίνει μαζί με τον τρόπο πρόσβασης στην ΑΕ. Αναφερόμαστε στο τι γίνεται για όσους μετά το λύκειο δεν θέλουν να σπουδάσουν αλλά να ακολουθήσουν κάποιο τεχνικό επάγγελμα. Αυτοί οι μαθητές σήμερα κατευθύνονται μετά το γυμνάσιο στην υποβαθμισμένη τεχνική εκπαίδευση των ΕΠΑΛ – ΕΠΑΣ ή αναγκάζονται να δουλεύουν για χρόνια χωρίς δικαιώματα σε έναν εργοδότη «για να μάθουν τη δουλειά». Εμείς προτείνουμε και σε αυτή την περίπτωση αρχικά το 12χρονο σχολείο από τη μια ώστε κανείς να μην πετιέται έξω από την εκπαίδευση και από την άλλη δημόσιες μεταλυκειακές επαγγελματικές – τεχνικές σχολές στις οποίες θα μπορεί να φοιτήσει όποιος το επιθυμεί. Αυτό πρακτικά σημαίνει την κατάργηση κάθε ιδιωτικού ΙΕΚ, ΚΕΣ κτλ. Επιπλέον σημαίνει ότι το ίδιο το κράτος θα πιστοποιεί την τεχνική κατάρτιση των εργαζομένων και θα τους κατοχυρώνει επαγγελματικά δικαιώματα χτυπώντας έτσι ουσιαστικά τις άθλιες εργασιακές συνθήκες στα επαγγέλματα αυτά.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s